24 Temmuz 2023’te Lozan Barış Anlaşması 100. Yılını doldurdu. Peki 100. Yılına ulaşan antlaşma 2023’te bitiyor mu? Uzun zamandır sosyal medya hesaplarında bu tür iddiaları sıkça görmüşsünüzdür. Bir de Lozan’ın gizli maddeleri olduğu ve bu yüzden Türkiye’nin madenlerini, petrolünü, doğalgazını çıkarmasının yasak olduğu gibi çeşitli söylentileri var. Sosyal medyada yapılan çeşitli anketlerde de bu konuda insanlarımızda bir kafa karışıklığı olduğunu görünce bende kendimce bu konuya açıklık getirmek istedim.
Öncelikle Lozan’a giden süreçten kısaca bahsedecek olursak 1.Dünya Savaşı’nın Osmanlı Devleti ve müttefiklerinin yenilgisiyle sonuçlanması üzerine, İtilaf Devletleri ve Osmanlı Devleti arasında Mondros Ateşkes Antlaşması ve Sevr Barış Anlaşması imzalandı. Bu anlaşmaların İtilaf Devletleri’ne verdiği yetkiler üzerine İtilaf Devletleri yurdun çeşitli yerlerinde bifiil işgal girişimlerine başladılar.
Osmanlı Devleti’nin işgaller karşısında sadece siyasi düzeyde protestolar yapması, askeri bir direniş gösterememesi üzerine Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Millî Mücadele başlatılmış ve 9 Eylül 1922’de Türk Ordusunun İzmir’e girişi ile askeri mücadele kazanılmıştı. Sırada bu askeri başarıyı siyasi alana taşıyıp bir barış anlaşması imzalanması aşamasına gelinmişti. 11 Kasım 1922’de başlayan görüşmeler çetin müzakerelerin ardından 24 Temmuz 1923’te tarafların anlaşmayı imzalaması ile son bulmuştur. Daha sonrasında TBMM’de anlaşma onaylanmış ve yürürlüğe girmiştir.
Lozan Barış Antlaşması hakkında maddelerinin gizli olduğu ve bunların kamuoyuna açıklanmadığı iddiaları ortaya atılsa da aslında anlaşmaya internet üzerinden çok kolay bir şekilde ulaşabilirsiniz. Antlaşmayı incelemek isteyen okurlarımız için Meclis Arşivindeki orijinal anlaşmanın, Türk Tarih Kurumu tarafından yayınlanan 1931 basımlı Latin harfleriyle yazılmış halinin ve İnönü Vakfı tarafından günümüz Türkçesiyle basılmış halinin linklerini sizinle aşağıda paylaşıyorum. Sizlerde anlaşmayı okuyarak Lozan hakkında ilk elden bilgi sahibi olabilirsiniz.
Şimdi anlaşma hakkındaki iddialara gelirsek, ilk önce anlaşmanın 100 yıllık olduğu ve 2023’te biteceği iddiasına cevap verelim. Anlaşmanın maddeleri arasında bu anlaşmanın 100 yıllık olduğuna dair hiçbir madde yer almamaktadır. Antlaşmanın gizli maddesi olduğuna yönelik iddialar ise her yerde yayınlanan ve çok fazla tarafı olan böyle bir antlaşmanın gizli kalmasının mümkün olamayacağından dolayı pek geçerli değildir. Ki kaldı ki ülkemiz Güneydoğu Anadolu’da yıllardır petrol çıkartıyor ve son yıllarda Karadeniz’de bulduğumuz doğalgazı da Lozan Antlaşması’nın 100. Yıl dönümü olmadan kullanmaya başladık. Yani anlayacağınız Lozan Barış Antlaşması’nın 2023’te biteceği ve gizli maddeleri olduğu iddiaları bir yalandan ibarettir.
- TBMM arşivleri tarafından paylaşılan orijinal Metin
https://acikerisim.tbmm.gov.tr/handle/11543/1734
2. Türk Tarih Kurumu tarafından paylaşılan 1931 Latin harfleriyle basılmış örneği:
https://ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2016/11/3-Lozan13-357.pdf
3. İnönü Vakfı tarafından paylaşılan günümüz Türkçesi:
https://www.ismetinonu.org.tr/lozan-baris-antlasmasi-tam-metni/